Тамын тухай 6
Там: эртний шашнаас үүсэлтэй ойлголт
Хураангуй
Энэ нийтлэлд “там” гэх түгээмэл ойлголт Библийн жинхэнэ сургаал мөн үү, эсвэл өөр эх сурвалжаас Христийн орчинд орж ирсэн үү гэдгийг авч үзжээ. Нийтлэлийн гол санаа нь: “үхлийн дараа хүмүүсийг зовоон тарчлаах газар” гэсэн ойлголт нь Библийн анхны илчлэл биш, харин эртний шашин, гүн ухаан, нийгмийн хяналтын хэрэгсэл хэлбэрээр үүсэж хөгжсөн сургаал гэж тайлбарлаж байна.
1. “Там” гэдэг ойлголт хаанаас гарч ирсэн бэ?
Нийтлэлийн эхэнд олон хүн “там” гэдэг ойлголтыг «Хуучин Гэрээ»-нд өгөгдсөн Бүтээгч Эзэний илчлэлт гэж үздэг ч, энэ нь тийм биш болохыг онцолсон. Библид үхлийн талаар их зүйл бий боловч:
-
“үхлийн дараа зовж тарчлах газар” гэсэн утгатай тамын тухай ойлголт
- «Хуучин Гэрээ»-нд ч,
- «Шинэ Гэрээ»-нд ч байхгүй гэж дүгнэжээ.
Гэсэн ч Христийн тухай авралын мэдээг тараахдаа хүмүүсийг “тамаас аврагдахын тулд Есүст итгэх ёстой” гэж уриалдаг үзэгдэл өргөн байдаг гэж дурдсан.
Гол асуулт
Хэрэв тамын тухай түгээмэл ойлголт Библид байхгүй бол:
“чухам хаанаас гарч ирсэн бэ?”
2. Бусад шашинд байдаг тамын ойлголт
Нийтлэлд “там” гэх ойлголт нь зөвхөн нэг шашны онцлог биш, харин бусад шашинд нийтлэг байдаг сургаал гэж тэмдэглэсэн. Энэ нь ихэвчлэн:
- “үхэшгүй сэтгэл”-ийн сургаалтай холбоотой,
- хүний төсөөллөөр маш аймшигтай дүрслэгдсэн байдаг гэж тайлбарлажээ.
Тухайлбал:
- Улаанбаатар дахь Гандан
- Чойжин Ламын сүм
- Тэрэлжийн Аръяабал сүм
- Тайландын “Thailand Hell Horror Park”
зэрэг газруудад аймшигт тамлалын дүрслэлүүд байдаг тухай дурдсан. Гэхдээ нийтлэлийн гол онцолсон санаа бол:
“Тийм аймшгийн төсөөлөл Библийн хаанаас ч олдохгүй!”
Библийн байр суурь гэж тайлбарласан хэсэг
Нийтлэлд хүмүүсийг тамд зовоодог:
- Эрлэгийн элч мэт чөтгөр,
- тамын тогоо,
- аймшигт тамлалын дүрслэл
зэрэг зүйлс Библид байдаггүй гэж онцолжээ.
Харин Есүсийн хэлснээр:
тодорхой нэгэн гал нь хүмүүст бус, “Сатан болон түүний ёрын муу элч нарт” зориулж бэлтгэгдсэн (Матай 25:41) гэж тайлбарласан.
Мөн хүн үхэхдээ хаашаа явдаг талаар Библи тодорхой хэлдэг гэж үзээд:
- хүн булшинд орж хэвтдэг
- оршин байхаа больдог
гэсэн санааг гаргаж, «Номлогчийн үгс» 9-р бүлгийг уншихыг уриалжээ.
3. Эртний шашин ба гүн ухаанд тамын үүсэл
Энэ хэсэгт “там” гэсэн ойлголт Христийн өмнөх үеийн өөр эх үүсвэрээс гарсныг олон түүхэн эх сурвалж гэрчилдэг гэж тайлбарласан.
Дараах хүмүүсийг дурдсан:
- Сенека
- Полибий
- Страбон
- Платон
- Плутарх
- Тимей Локрус
- Хрисипп
- Ливи
- Дионисиус Халикарнас
- Аристотель
Нийтлэлийн дагуу эдгээр хүмүүсийн бичвэрүүд “там” гэх төсөөллийг нийгмийг айдсаар удирдах хэрэгсэл байсныг харуулдаг.
4. Платон ба Тимей Локрус
Энэ хэсэгт Грек гүн ухаантан Платон (МЭӨ 425–348) болон философич Тимей Локрус-ын санааг онцлон авч үзжээ.
Тэнд шашны сургаал нь хүмүүсийг нас барсны дараа:
- нэг бол шагнана
- нэг бол шийтгэнэ
гэж заах нь нийгэмд хэрэгтэй гэж үздэг тухай өгүүлсэн.
Онцгой ишлэл
“Хүн нас барсныхаа дараа нэг бол шагнуулна, нэг бол шийтгүүлнэ гэж заадаг шашны сургаал нийгэмд зайлшгүй шаардлагатай.”
Мөн үнэнээр ятгагдахгүй хүмүүсийг айлгаж, хазаарлахын тулд хуурамч ойлголт ашиглахаас өөр аргагүй гэж тайлбарласан байна. Үүнд:
- хулчгар эр → эмэгтэй хүний биед
- алуурчин → зэрлэг араатны биед
- худалч → шувуу
- залхуу мунхаг → загас
болон төрнө гэж заах ёстой гэсэн агуулга гардаг.
Энэ хэсгийн дүгнэлт
Нийтлэлд Платон тамын тухай сургаалыг:
- зарим үед ашигтай
- зарим үед зохиомол
- зарим үед аймшигтай домог
- зарим үед нийгмийн хэрэгсэл
гэж үзэж байсан учраас түүнийг энэ сургаалыг үнэн гэж үзээгүй гэж дүгнэсэн.
5. Страбоны тайлбар
Газарзүйч Страбон (МЭӨ 63 – МЭ 23)-ы үгийг иш татан, Платон болон Энэтхэгийн шашны удирдагчид:
“тамын ирээдүйн дуусашгүй шийтгэлийн тухай үлгэр домог зохиожээ.”
гэжээ.
Страбоны тайлбарын дагуу:
- хүмүүсийг гэмт хэрэг, бузар муугаас хол байлгахын тулд
- аймшиг төрүүлэх хэдэн үг,
- хэрцгий дүрслэл,
- бурхдын шийтгэлийн тухай ойлголт
зэрэг зүйлсийг ашигласан гэж үзжээ.
Гол санаа
Түүний тайлбараар:
- энгийн олныг гүн ухаанаар биш,
- харин мухар сүсэг, үлгэр домог, гайхамшгийн түүхээр удирддаг байсан гэжээ.
Онцгой ишлэл
“Эртний бүх шашны номлол ердөө л үлгэр домог юм.”
Мөн ийм ойлголтуудыг хууль тогтоогчид:
“зүггүй томоогүй, хүүхдэрхүү олныг айлган сүрдүүлэх мануухай шиг ашиглаж ирсэн”
гэж тайлбарласан.
6. Криссиппийн шүүмжлэл
Нийтлэлд Криссипп (МЭӨ 281–208) мөн адил Платоныг буруутгаж, хүмүүсийг буруу зүйлээс хол байлгахын тулд:
- үхлийн дараах шийтгэлийн тухай
- аймшигт үлгэр
ашигласан гэж үзсэн тухай дурджээ.
Энэ нь тамын тухай сургаал тухайн үед:
- ёс суртахууныг сахиулах,
- айдас үүсгэх,
- нийгмийн хяналт тогтоох
зорилготой байсныг давхар баталж байна гэж нийтлэлд харуулжээ.
7. Полибийн тайлбар
Түүхч Полибий (МЭӨ 2-р зуун)-ийн үгийг иш татан, олон түмэн:
- хувирамтгай,
- хууль бус шуналтай,
- үндэслэлгүй хүсэл тэмүүлэлтэй,
- хүчирхийлэлд автах хандлагатай
учраас тэднийг хянахын тулд үл үзэгдэгч ертөнцөөс айх айдас ашиглах шаардлагатай гэж үзсэн тухай өгүүлжээ.
Онцгой ишлэл
“Олон түмэн хэзээд хувирамтгай бөгөөд хууль бус шунал, үндэслэлгүй хүсэл тэмүүлэл, хүчирхийллээр дүүрэн байдаг тул хууль дүрэм сахиулахын тулд үл үзэгдэгч ертөнцөөс айх айдас ашиглахаас өөр арга зам байхгүй.”
Мөн:
“өвөг дээдэс маань бурхад болон тамын тухай эдгээр ойлголтыг олон нийтийн итгэл үнэмшилд оруулахдаа ухаалгаар ажилласан юм.”
гэж тайлбарласан.
Энэ хэсгийн агуулга
Ингэснээр нийтлэлд тамын сургаал нь:
- тэнгэрлэг үнэн гэхээсээ илүү,
- олон нийтийн зан үйлийг хянах
- төр, шашны эрх мэдлийг бэхжүүлэх
зорилготой байсан гэсэн санааг улам бататгажээ.
8. Сенека, Секст Эмпирикус, Цицерон
Энэ хэсэгт Ромын сэтгэгчдийн байр суурийг танилцуулжээ.
8.1 Сенека
Сенека (МЭ 1–65) тамын тухай уламжлалт дүрслэлийг:
- түнэр харанхуй
- шорон гяндан
- галаар урсах гол мөрөн
- шүүлтийн хар сэнтий
зэрэг зүйлсээр дүрслэгддэг ч, эдгээр нь бүгд:
“үлгэр домог”
гэж бичсэн байна.
Онцгой ишлэл
“Тамыг аймшигтай болгодог түнэр харанхуй, шорон гяндан, галаар урсах гол мөрөн, шүүлтийн хар сэнтий зэрэг зүйлс бүгд үлгэр домог.”
Мөн:
“Эдгээр үлгэрээр яруу найрагчид өөрсдийгөө зугаацуулж, харин ардыг дэмий айдсаар түгшүүлдэг юм.”
8.2 Секст Эмпирикус
Секст Эмпирикус эдгээр ойлголтыг:
“тамын яруу найргийн үлгэр”
гэж нэрлэсэн байна.
8.3 Цицерон
Цицерон харин эдгээрийг:
“дэмий балай тэнэглэл, үлгэр домог юм” (ineptiis ac fabulis)
гэж хэлжээ.
9. Эртний ертөнцийн ерөнхий дүгнэлт
Нийтлэл эдгээр түүхэн эх сурвалжуудын санааг нэгтгэн дараах байдлаар хураангуйлсан байна:
-
соёлгүй, мэдлэггүй, мунхаг ардыг хянах хамгийн үр дүнтэй арга нь айдас төрүүлэх
-
үхлийн дараа:
- сайн хүмүүсийг шагнана
- муу хүмүүсийг тамлан шийтгэнэ
-
эсвэл хүсээгүй төрөлд төрүүлнэ гэсэн сургаал нь нийгмийн зохион байгуулалтад ашигтай
-
тамын тухай сургаал нь ард түмнийг эрхшээлд байлгах зэвсэг болж ирсэн.
Энэ нь нийтлэлийн үндсэн тезисийг маш тодорхой болгож байна: тамын сургаал нь Бурханы шууд илчлэлт бус, харин хүний зохиосон айдсын тогтолцоо гэж тайлбарлажээ.
10. Өнөөгийн нөхцөл байдалтай холбосон тайлбар
Нийтлэл зөвхөн эртний түүхээр зогсохгүй, өнөөдөр ч адилхан байдал ажиглагддаг гэж үзсэн.
Гол санаа
- Эрх мэдэлтнүүд
- улс төрчид
- бизнесменүүд
- шашны болон сүмийн удирдагчид
өөрсдийн ярьдаг “үхлийн дараах шийтгэл”-ийн сургаалдаа үнэхээр итгэдэг байсан бол амьдралдаа өөрөөр хандах байсан гэж тайлбарлажээ.
Нийтлэлийн дүгнэлтээр:
тэдний зан авирыг харахад, өөрсдөө ч үхлийн дараах шийтгэлд үнэхээр итгэдэггүй мэт харагддаг.
11. “Айдас бол хайранд харш”
Энэ хэсэг нийтлэлийн сүнслэг дүгнэлтийн гол цөм юм.
Нийтлэлд өнөөдөр ч олон Христийн удирдагч:
- хүмүүсийг гэм нүгэл хийхээс сэргийлэхийн тулд
- тамын шийтгэлээс айх айдас хэрэгтэй
гэж үздэгийг дурдсан.
Гэвч үүнийг эртний эрх баригчдын бодлоготой адилтгаж, Бүтээгч Эзэн ийм арга хэрэглээгүй гэж тайлбарласан.
Онцгой санаа
Бүтээгч Эзэн хүн төрөлхтнийг тамын айдсаар айлгаагүй.
Мөн Есүсийн тухай:
- Есүс биднийг домгийн тамаас бус,
- харин бодитой гэм нүгэл ба үхлээс аврахаар ирсэн гэж онцолжээ.
12. Есүсийн авчирсан харилцаа: айдас биш, үрчлэл
Нийтлэлд Есүсийн зорилгыг дараах байдлаар тодорхойлсон:
- биднийг ертөнцийг бүтээгч Аавтай эвлэрүүлэх
- биднийг Түүний хүүхдүүд болгох
явдал байсан гэж тайлбарласан.
Библийн эшлэлүүд
“дахин айдаст хүргэх боолчлолын сүнсийг хүлээн аваагүй, харин үрчлэлийн Сүнсийг авсан билээ. Түүгээр бид [Бүтээгч Эзэнээ] “Аав аа! Эцэг минь!” гэж дууддаг. Биднийг Бурханы хүүхдүүд гэдгийг Сүнс Өөрөө бидний сүнстэй хамт гэрчилдэг” (Ром 8:15-16).
“айдсын сүнс биш, харин хүч, хайр, биеэ захиах сүнс” (2 Тимот 1:7)!
“Бүтээгч Эзэн Өөрөө хайр бөгөөд Түүний хайраас хэн ч, юу ч биднийг салгаж чадахгүй” (Ром 8:38-39)!
Энэ хэсэгт тамын айдсаар удирдуулдаг шашны хэлбэрийг эсэргүүцэж, Бурхантай харилцах зөв үндэс нь:
- айдас биш,
- харин хайр,
- үрчлэл,
- итгэлтэй харилцаа
юм гэж тодорхойлжээ.
13. Хайр ба айдсын тухай төгсгөлийн эшлэл
Нийтлэлийн төгсгөлд “бүү ай” гэсэн Бурханы уриалга дахин дахин гардаг гэдгийг онцлоод, дараах ишлэлийг эш татсан.
“Хайр дотор айдас үгүй. Харин төгс хайр нь айдсыг хөөн зайлуулна… Айдаг нэгэн нь хайр дотор төгс болгогдоогүй байна. Эхлээд Тэр биднийг хайрласан тул бид хайрладаг” (1 Иохан 4:8,18-19).
Энэ хэсгийн гол дүгнэлт
Тамын айдсаар хүмүүсийг захирах сургаал нь:
- Есүсийн авчирсан сайн мэдээтэй
- Бурханы хайрын илчлэлтэй
- үрчлэлийн Сүнстэй
нийцэхгүй гэж нийтлэл үзэж байна.
14. Төгсгөлийн дүгнэлт
Энэ нийтлэл бүхэлдээ дараах үндсэн санааг хамгаалж байна:
-
Там гэх түгээмэл ойлголт Библийн шууд сургаал биш.
-
Энэ ойлголт нь эртний шашин, гүн ухаан, нийгмийн айдас-удирдлагын тогтолцооноос үүссэн.
-
Эртний зохиолчид, гүн ухаантнууд өөрсдөө ч энэ сургаалыг:
- үлгэр домог,
- зохиомол айдсын хэрэгсэл гэж тайлбарлаж байсан.
-
Христийн сайн мэдээний төв нь:
- тамын айдас биш,
- гэм нүгэл ба үхлээс аврал
- Бурханы хайр
- үрчлэлийн харилцаа юм.
Нийтлэл төгсгөлдөө дараагийн асуултыг нээлттэй үлдээсэн:
“Тэгэхээр тамын тухай сургаал Христийн сүмд хэрхэн орсон бэ? Энэ талаар дараагийн нийтлэлдээ авч үзнэ.”
Хэрэв та дэлгэрэнгүйг уншихыг хүсвэл PDF file дээр дарна уу.
Хэрэглэсэн эх сурвалж
Ариун Библи (2004; 2013; 2019). Улаанбаатар: Ариун Бичээс Нийгэмлэг. Библи (2015). Улаанбаатар: Монголын Библийн Нийгэмлэг. Стандарт Монгол Орчуулгын апп (2023). Strong, J. (1890). Strong’s exhaustive concordance of the Bible (with Greek and Hebrew Lexicons). Thayer, T. B. (1855). The Origin and History of the Doctrine of Endless Punishment.
Хэрэв та дэлгэрэнгүйг уншихыг хүсвэл PDF file дээр дарна уу.
Хэрэв хүсвэл би дараагийн PDF-ийг яг энэ ижил формат, ижил бүтэцтэйгээр үргэлжлүүлээд хийж өгнө.
